برگرفته از http://azheer.blogfa.com
نوشته :خالد قربانی
گروه فکر(Think tank) یک اصطلاح نظامی انگلیسی بود که به یک مکان امنی که در آنجا ارتش برنامه های نظامی خود را تنظیم و بررسی میکرد بعداٌ این اصطلاح وارد علوم اجتماعی شد و در معنای دیگری به کار گرفته شد که از آن به مراکز فکر کردن، آزمایشگاه اندیشه، گروه فکر.....نام می برند.

اصطلاح «تینک تانک» برای اولین بار در کشور های انگلوساکسون ( انگلستان - ایالات متحده امریکا) و بعداٌ در کشور های اروپایی و دیگر نقاط جهان رایج گردید. گفته میشود که اولین گروه فکر در سال ۱۸۸۴ بنام انجمن فابیان در انگلستان بوجود آمد و بعضی دیگر اولین گروه فکر را مؤسسه بروکینگز میدانند که در سال ۱۹۱۶ در امریکا پایه گذاری شد. با بررسی های که انجام شده مناسبترین اصطلاح معادل فارسی-دری تینک تانک میتواند گروه فکر باشد؛ زیرا اندیشمندان ، سیاستمداران، کارشناسان، صاحب نظران سازمان ها ، روزنامه نگاران و غیره همچون اشخاص در یک مکان تشکیل جلسه میدهند و درباره مسائل خاص به تفکر و بحث میپردازند و یا هم به دنبال راه حل های سیاسی و آینده نگری هستند.

گروه فکر چیست؟

گروه فکر مؤسسه ای وابسته به جامعه مدنی و متشکل از اندیشمندان ، سیاست مداران، سیاست شناسان ، روزنامه نگاران است که در زمینه های علوم انسانی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی وحتی نظامی به بررسی ، تجزیه تحلیل و آینده نگری می پردازند و ره آورد های جدیدی در زمینه های مورد نظر ارئه میدهند. مرز بین گروههای فکر و گروههای ذینفع ، گروههای فشار جنبش های سیاسی و سازمان های غیر دولتی کاملاّ مشخص نیست با این تفاوت که گروههای فکر ، نخبگان ، اندیشمندان.... دریک محل تشکیل جلسه میدهند و در بارۀ مسائیل اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی....به تحقیق می پردازند. آنها تلاش میکنند تا با تحقیقات و آینده نگری خود ، مسائیل جدیدی را در سطح کشور، منطقه و یا جهان مطرح کنند. به طور کل میتوان گفت که گروه فکر مدعی تجزیه و تحلیل عینی جهان در راه منافع عمومی است و به ارزشهای کلی اجتماعی اهمیت میدهد و دراین مسیر به تجزیه و تحلیل مسائل اجتماعی - سیاسی می پردازند. گروه های فکر دارای اقسام مختلف هستند که میتوان از انواع مختلف آن به شکل کلی چنین نام برد: گروه فکر دانشگاهی ، گروه فکر برنامه ریز مانند راند کورپوریشن که راهبرد های جدید را به سازمان ها ارائه میکند، گروه فکر نظریه پرداز که به دنبال نظریه های جدیدهستند مانند نو محافظه کاران، گروه های فکر لیبرال ومیانه رو وغیره.

آنچه تفاوت میان گروه فکر و سازمانهای دیگر میتواند به شمار آید اینست که خطوط اصلی فعالیت های این دو از هم متفاوت هستند. گروههای فکر مشابه یکدیگر نیستند و در نتیجه دو گروه فکر مشابه که دارای ساختار، خط مشی ، محقیقین و برنامه یکسان باشند وجود ندارند. با اینحال گروههای فکر از همگرایی و تقرب خاص برخوردارند که با عوامل و سازمانهای سیاسی دیگر تفاوت بسیار دارند. گروههای فکر به طور عموم از مشخصات ذیل  برخوردار هستند:

·         گروه فکر سازمان دائمی و مرکب از کارکنان و متخصصین است که به تولید و برنامه ریزی راه حل های سیاسی می پردازند.

·         گروه فکر به  تولید اصیل تفکرات ،تجزیه و تحلیل و راه حل مسائل میپردازد و رسالت واقعی آن ایجاد ارتباط با حکومتها و افکار عمومی است.

·         گروه فکر عهده دار اجرای ماموریتهای حکومتی نیست بلکه تلاش آن در راه حفظ استقلال روشنفکری است و نمی خواهد وابسته به گروه خاص باشد.

·         گروه فکر به دادن مدارک دانشگاهی اقدام نمی کند.

·         گروه فکر به طور واضح و یا ضمنی در راه منافع عمومی قدم برمی دارد و یا با دیگر ارگانها ، سازمانها و تشکیلاتی که هدف آنها منحصراّ مربوط به امور تجارتی و منافع مادی است مغایرت دارد.

نا گفته نباید گذاشت که بعضی از گروههای فکر وجود دارد که هم وابسته و هم مستقل می باشند که نمونه این نوع گروههای فکر را در گروههای فکر احزاب سیاسی میتوان دریافت. مطالعات و بررسی های را که این نوع گروههای فکر انجام میدهند در راه بهبود موقعیت سیاسی-اجتماعی حزب مورد نظر شان صورت میگرد مانند : بنیاد فرید ریش ابرت، بنیاد کنراد آدنائر ، که در آلمان وابسته به حزب اتحاد دموکرات مسیحی است و بنیاد نوآوریهای سیاسی که وابسته به حزب اتحاد برای جنبش مردمی فرانسه وغیره گروههای فکر در سائر نقاط جهان. در کل گروههای فکر را میتوان به چهار گروه تقسیم بندی نمود:

۱.گروه فکر دانشگاهی

۲. مؤسسات تحقیقات قرار دادی

۳. گروههای فکر حمایتی

۴. گروههای فکر احزاب سیاسی.

گروههای فکر در بسا موارد و رویداد های جهان نقش خیلی ها مهم و ارزنده را بازی نموده اند که صراحتا قابل درک و حس میباشد و از اهمیت خاص در اجرای نقش خویش برخوردار بودند. من در اینجا صرفا از گروه فکر پناک نام میبرم که ممکن است اکثری مردم جهان با نام آن آشنایی داشته باشند که طی چندین سال بالای طرح و پلان حمله به عراق کارمیکردند. گروه پناک در ۲۸ جنوری سال ۱۹۹۸ نامه کوتاهی به رئیس جمهور کلینتون ارائه داد و در آن پشنهاد کرده بود تا در روابط آمریکا با سازمان ملل متحد تغیرات اساسی بوجود آید و خواستار سرنگونی رژیم صدام حسین شد.هجده امضا کننده نامه (زلمی خلیلزاد، دونالد رامسفلد،ریچارد آرمیتاج، ولیام بینیت،فرانسیس فوکویاما........) از عدم کارایی بازرسی  سازمان ملل متحد شکایت داشتند. در گزارش آنها آمده بود که سیاست آمریکا نباید نسنجیده و با بی احتیاطی بدنبال اتفاق ارأ سازمان ملل متحد باشد و در برابر آن از موقیعت جهانی خود عدول کند. و در جای دیگر تأکید میکنند که " امنیت گروههای امریکایی، دوستان متحد امریکا همچون اسرائیل و کشور های میانه روی عرب و ذخایر جهانی نفت در منطقه نباید در معرض خطر قرار گیرد.در قسمت دیگری نامه به عنوان نتیجه گیری اظهار داشتند:«تنها استراتژی ممکن و قابل قبول ،متهم کردن عراق به داشتن تسلیحات کشتارجمعی و یاتلاش در راه کسب آن است و زمانیکه دیپلوماسی امریکا کارایی نداشته باشد باید با دخالت نظامی وارد عمل شد». پناک در ماه سپتامبر ۲۰۰۰ دقیقا چند هفته قبل از ورود بوش به کاخ سفید گزارش مفصلی با بررسی کلیه جزئیات آن منتشر کرد و در آن بازسازی قوای دفاعی امریکا را که باعث حفظ سلطه امریکا  و کنار گذاشتن رقبای قدرتمند میشد مد نظر قرار داد و با ورود جورج دبلیو بوش در ۲۰ جنوری ۲۰۰۱ به کاخ سفید پشنهادات پناک به واقعیت پیوست.

 خوب دقیقا در جهان غرب بسا گروههای فکر دیگر نیز قویتر یا ضعیف تر از پناک وجود دارند که در بعضی موارد طرحهای آنان ممکن دچار تغیر سرنوشت یک ملت یا کشور گردند که هر کدام بالای پروژه های مخصوص خویش مصروف کار و تحقیق میباشند و نتایج تحقیقات شان بالای بعضی از کشور های جهان از تاثیرات شگرف برخوردار میباشد.